Sytuacja finansowa samorządów uległa w 2022 znacznemu pogorszeniu względem dwóch poprzednich lat budżetowych. Z rekordowej nadwyżki budżetowej na poziomie 17,4 mld zł w 2021, wynik za 2022 pokazał deficyt w wysokości 8,2 mld zł, a nadwyżka operacyjna skurczyła się do 26,8 mld zł. Jest to częściowo efektem zmian wprowadzonych z początkiem 2022 w ramach Polskiego Ładu, tj. obniżki podatków od osób fizycznych oraz zmian w sposobie finansowania samorządów (polegających na ustalaniu z góry, w oparciu o prognozę, udziałów samorządów w podatkach PIT i CIT w roku poprzedzającym rok budżetowy i wypłacaniu ich samorządom w 12 równych ratach), przy jednocześnie silnie rosnącej presji po stronie wydatków.
Zobacz także: Wydatki finansowane z funduszu pomocy – analizujemy strukturę wydatków JST
Sztywne ustalanie kwot dochodów JST z tytułu udziału w podatkach PIT i CIT w warunkach wysokiej inflacji wiąże się z koniecznością realizacji wyrównań ex-post (gdy wykonanie wpływów podatkowych przewyższa prognozę), które, w odniesieniu do budżetów za 2022 rok, mają nastąpić dopiero w 2024 roku. W latach „przejściowych” (2022- 2023), w których nie działa jeszcze w pełni założony mechanizm wyrównujący i stabilizujący dochody samorządów, konieczne jest uzupełnianie dochodów samorządów jednorazowymi transferami z budżetu państwa, jak to miało miejsce pod koniec 2021 (8 mld zł jako uzupełnienie subwencji ogólnej) i 2022 (13,7 mld zł jako uzupełnienie dochodów z PIT). W marcu 2023 Ministerstwo Finansów zapowiedziało przekazanie samorządom dodatkowych środków w 2023, przy czym kwota tego wsparcia nie jest jeszcze znana.
Kwota 13,7 mld zł, odpowiadająca subwencji rozwojowej na 2023 i przelana na konta samorządów pod koniec 2022 nie zrekompensowała w pełni ubytku w dochodach z PIT, szczególnie w grupie miast na prawach powiatu. y 2022 Dochody z PIT spadły w tej grupie JST o 0,4%, a dochody ogółem o 0,8%. Sytuacja miast na prawach powiatu jest obecnie najtrudniejsza – aż 86% jednostek wykazało deficyt budżetowy, a 20% deficyt operacyjny, co znacznie ogranicza zdolność tych podmiotów do zaciągania nowych zobowiązań (np. na wkład własny do realizacji inwestycji).
Jednocześnie potrzeby inwestycyjne samorządów są wysokie. Zmniejszanie energochłonności miast czy spółek komunalnych, poprawa bezpieczeństwa publicznego, inwestycje w służbę zdrowia, poprawa systemów wodno-kanalizacyjnych, obniżanie emisyjności transportu publicznego, rozwój gospodarki cyrkularnej oraz budownictwo komunalne wydają się być priorytetowymi działaniami inwestycyjnymi samorządów w kolejnych latach. Działania te będą mogły być realizowane przy wsparciu finansowym ze źródeł zewnętrznych, m.in. Rządowego Funduszu Polski Ład: Programu Inwestycji Strategicznych, a także nowej perspektywy finansowej UE na lata 2021-2027 oraz, wciąż jeszcze zawieszonego, Krajowego Planu Odbudowy (KPO).
Wojna za wschodnią granicą Polski wpływa negatywnie na gospodarkę. Nasilone procesy inflacyjne, przy silnym hamowaniu tempa wzrostu realnego PKB (PKOe: 0,1% w 2023) i spadku konsumpcji odbijają się na wynikach przedsiębiorstw. Samorządy, których wpływy z CIT lub podatku od nieruchomości są w dużym stopniu uzależnione od jednego lub kilku największych płatników, mogą odczuć ewentualne pogorszenie wyników tych podmiotów. Wojna pośrednio, poprzez zmniejszony ruch turystyczny, dotyka też gminy turystyczne zlokalizowane przy wschodniej granicy Polski.
Wyzwaniem dla samorządów, od strony organizacyjnej i finansowej, jest zapewnienie pomocy uchodźcom z Ukrainy. Organizacja miejsc pobytu, edukacji dla dzieci, czy transfer świadczeń społecznych to tylko część zadań realizowanych przez samorządy w związku z pomocą obywatelom Ukrainy. Łącznie JST otrzymały na ten cel 7,07 mld zł dodatkowych środków w 2022 (w większości z rządowego Funduszu Pomocy), co prawie w pełni zrównoważyło poniesione wydatki (7,13 mld zł).
Aktualnym problemem JST pozostają kwestie niedofinansowania niektórych zadań zleconych, przede wszystkim w oświacie i służbie zdrowia. Rosnąca presja na wzrost wynagrodzeń oraz konieczność transformacji obu systemów (cyfryzacja, podnoszenie jakości usług) wymagają wysokich nakładów finansowych.
Wyniki finansowe JST w 2023 będą uzależnione od kwoty zapowiedzianego przez Ministerstwo Finansów dodatkowego transferu subwencyjnego. Sytuacja budżetów samorządów w kolejnych latach będzie zależeć od kształtu zmian w systemie finansowania JST, o które zabiega strona samorządowa. Zmiany te (m.in. możliwy udział JST w zryczałtowanym PIT od 2024) są obecnie przedmiotem prac Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Pełne działanie zmian w finansowaniu samorządów wprowadzonych przez Polski Ład, zapewniające długookresową stabilizację dochodów JST, może być widoczne dopiero od 2025.
Podsumowanie – kluczowe wskaźniki finansowe JST
***Materiał pochodzi z raportu PKOBP: Finanse JST, którego pełną zawartość możesz zobaczyć i pobrać klikając w poniższy przycisk:Pobierz raport
Komentarze
Sortuj według: Najistotniejsze
Nie ma jeszcze komentarzy. Skomentuj jako pierwszy i rozpocznij dyskusję